Kilka słów wprowadzenia na temat pisania i formatowania prac dyplomowych magisterskich…

Niniejsze, syntetyczne wskazówki wynikają z naszego doświadczenia przy pisaniu prac dyplomowych magisterskich. Przygotowanie pracy dyplomowej powinno być kulminacyj­nym momentem w  karierze każdego studenta – momentem, w którym on (lub ona) może wypróbować na sobie (zanim to wy­próbują inni) efekty kilkunastoletniego okresu nauki, który go doprowadził do tej chwili. Każdy startuje z innej pozycji i w róż­nym stanie ducha, ale prawie wszyscy są zaniepokojeni (niektó­rzy – przestraszeni), że muszą zrobić – po raz pierwszy – coś ory­ginalnego i własnego, w czym nie zostali nigdy specjalnie prze­szkoleni. Jedynym wyjściem w  takiej sytuacji jest szukanie po­mocy w trzech źródłach informacji: w książkach, u promotora bądź w serwisach takich, jak Nasz. Z  pewnością ważniejszym źródłem jest promotor, ale osoba ta – aczkolwiek na ogół łatwo dostępna dla dyplomanta czy magistranta – ma jednak zwykle tak dużo obowiązków, że nie dysponuje wystarczającą ilością czasu, aby wspierać go przy każdym kroku, szczególnie w początkowej fazie pisania pracy. Stąd wyrasta potrzeba unifikacji sposobu tworzenia i formatowania, więc budowania tekstu prac dyplomowych magisterskich. Postanowiliśmy przybliżyć Państwu tajniki tej sztuki.

ZAWARTOŚĆ, STRUKTURA I FORMA PRACY

Zawartość prac dyplomowych magisterskich może mieć bardzo różnorodny charakter: od prostego opracowania kompilacyjnego, pracy eks­perymentalnej, aż do „czystego” badania naukowego. W każdym jednak przypadku praca dyplomowa musi opisywać badania ma­jące oryginalny charakter (oryginalne, czyli przeprowadzone przez jej autora). Student może korzystać z  danych wtórnych (pochodzących z baz danych statystycznych, tj. GUS, czy Eurostat), aczkolwiek omawiając wyniki badań własnych powinien bazować na materiale pierwotnym.  Jest to ważne szczególnie z tego względu, iż niektóre prace dyplomowe stanowiły ważny krok w rozwoju nauki. Nie jest oczywiście wymagane, aby każdy student chcący pokonać ostatnią przeszkodę na drodze do dyplomu pisał pracę zasługującą na nagrodę Nobla; jednakże konieczne jest, aby praca dyplomowa była przygotowana w sposób, co najmniej poprawny pod względem formy i aby nie zawierała poważnych błędów me­rytorycznych, jak również stylistycznych, czy ortograficznych.

Gdy praca dyplomowa ma charakter kompilacyjny, w żad­nym przypadku nie może się ona ograniczać do prostego wy­liczenia lub – co jeszcze gorzej – przepisania lub przetłuma­czenia prac innych osób; bezwzględnie konieczna jest obszer­na końcowa synteza zebranego materiału, która pozwoli do­strzec – po zapoznaniu się z całą pracą „efekt autorski”.

Praca licencjacka powinna składać się z co 3 rozdziałów (o ile podjęte zagadnienie nie wymaga rozszerzenie problematyki do 4, czy 5 rozdziałów). W praktyce, najczęściej tekst prac dyplomowych magisterskich dzieli się na 3 rozdziały. Rozdział 1 prac dyplomowych magisterskich ma charakter teoretyczny – wprowadzający  w  problematykę zagadnienia. Rozdział 2 prac dyplomowych magisterskich to tak zwana część metodologiczna (bądź metodyczna). W tej części prezentuje się cel i przedmiot badań, problemy i hipotezy robocze, a nierzadko również zmienne zależne i niezależne oraz wskaźniki. Rozdział trzeci prac dyplomowych magisterskich to prezentacja wyników badań własnych (podrozdziały w tym rozdziale powinny być logiczną prezentacją uzyskanych danych empirycznych, np. jeżeli kwestionariusz ankiety podzielono na 5 bloków odpowiadających problemom badawczym wysuniętym w pracy, w rozdziale 3  powinno znaleźć się 5 podrozdziałów).

Pracę otwiera wstęp (ewentualnie podziękowania), który powinien zawierać się na maksymalnie 2 stronach; a zamyka zakończenie (lub podsumowanie). We wstępie prac dyplomowych magisterskich należy zarysować podjęty problem, ukazać motywy podjęcia danej problematyki, cel pracy, krótko scharakteryzować wykorzystaną metodykę badań i literaturę z której korzystano. Należy również przedstawić krótką charakterystykę poszczególnych rozdziałów. Można przy tym wykorzystać takie stwierdzenia, jak: „W rozdziale pierwszym podjęto…”, „Rozdział drugi pokazuje…”, „Rozdział  trzeci to…”.  Zakończenie prac dyplomowych magisterskich powinno być syntetyczne. Jego objętość nie powinna przekroczyć 2 stron. Należy w nim przedstawić w wnioski z części teoretycznej i  badawczej oraz ukazać zależności między nimi. Część zasadnicza prac dyplomowych magisterskich, czyli poszczególne rozdziały powinny składać się z około 12-15 stron. Ważnym jest, żeby przy tematach teoretyczno-badawczych, ilość stron części teoretycznej nie przekroczyła ilości stron części badawczej. Powinny one być proporcjonalne, a najlepiej żeby część badawcza była obszerniejsza od części teoretycznej. Na końcu pracy należy zamieścić zestawienie bibliograficzne; spisy tabel, rysunków, czy wykresów  oraz aneks (załączniki).

Elementem organizującym i spajającym strukturę prac dyplomowych magisterskich jest spis treści. Jest to integralna część pracy dyplomowej. Podobnie jak spis rysunków, czy tabel powinien być wstawiany automatycznie. Autor pracy zajmuje się nim (pracuje z nim) praktycznie cały czas. Podlega częstym modyfikacjom, zatem dojrzewa z całą pracą, a ponadto stanowi podstawowe narzędzie jej kontroli – czy ma ona logiczny układ i czy przechodzenie z problemu na problem odbywa się płynnie. Spis treści umieszcza się na początku pracy, bezpośrednio za streszczeniem. W pakiecie Microsoft Office 2010 istnieje wiele formatów treści, z których można skorzystać – rysunek 1.

prac dyplomowych magisterskich

Rysunek 1. Formaty spisów treści dostępne w pakiecie Microsoft Office 2010

W każdym jednak przypadku warto zachować kolumnowy układ całego spisu prac dyplomowych magisterskich, tj.  wprowadzić różnej wielkości wcięcia i od­mienną czcionkę dla tytułów rozdziałów i  podrozdziałów pier­wszego i drugiego stopnia.

Niekiedy bezpośrednio po spisie treści umieszcza się wykaz skrótów (o ile zachodzi taka konieczność), tzw. tablicę wyjaśniającą znaczenie użytych symboli i oznaczeń. Tablica ta nie powinna zawierać wszystkich symboli stosowanych w danej dziedzinie wiedzy, leczy wyłącznie oznaczenia użyte przy pisania danej pracy.

Ważne jest, aby nie przesadzić z liczbą pozycji w spisie litera­tury prac dyplomowych magisterskich: każda taka pozycja musi być zacytowana w tekście pracy i to w sposób uzasadniający jej umieszczenie we wspomnianym spisie. W każdym przypadku lepiej jest powoływać się na dużo pozycji niż na niewielką ich liczbę. Dyplomant  pokaże klasę, jeśli umieści w pra­cy omówienie bibliografii (parę zdań o każdej cytowanej pozy­cji). Jest to oczywiście duży wysiłek, ale wart zachodu. Student pokazuje w ten sposób, że przemyślał całe zagadnienie bę­dące tematem jego pracy i że panuje nad nim, a sama praca staje się pożytecznym i bogatym źródłem informacji. Mimo iż zwykle nie ma wymogu omawiania cytowanej literatury, to właśnie dla­tego taki komentarz wywiera duże wrażenie na członkach komisji egzaminacyjnej. Dodatkowo wrażenie to można wzmocnić, pisząc po każdym z rozdziałów syntetyczne podsumowanie treści omówionych w rozdziale.

Prace o charakterze aplikacyjnym (z wyjątkiem prac z za­kresu ekonomii i zarządzania) muszą zawierać informacje umożliwiające powtórzenie każdego opisanego eksperymen­tu: trzeba – na przykład – opisać dokładnie właściwości chemicz­ne i fizyczne stosowanych odczynników, listingi programów komputerowych, wykorzystane podprogramy biblioteczne, spe­cjalne techniki badawcze itd.

WYTYCZNE EDYTORSKIE – FORMATOWANIE TEKSTU PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH

Pierwszym krokiem jaki powinien poczynić student przed rozpoczęciem pisania pracy jest dostosowanie formatu strony do wymagań i zwyczajów obowiązujących w jego środowisku uczelnianym, czyli tzw. wytycznych edytorskich. Zatem po pierwsze należy zdefiniować style: tekstu podstawowego, nagłówków, przypisów, szerokość marginesów – rysunek 2.

wskazówki do pisania prac dyplomowych i magisterskich

Rysunek 2. Definiowanie styli w programie Microsoft Word 2010

Na większości Uczelni panuje następujący wzór definiowania formatu prac dyplomowych magisterskich:

  1. czcionka 12 Times New Roman; marginesy po 2,5 cm (lewy 3,5 cm; lub wszystkie cztery marginesy po 2,5 cm i 1 cm margines na oprawę); interlinia 1,5 punktu (odstęp między wierszami) ; wcięcie (akapit) – 1,25cm);
  2. numeracja rozdziałów przy wykorzystaniu cyfr arabskich; tytuły rozdziałów wyśrodkowane; tytuły podrozdziałów wyrównane do lewego marginesu;
  3. przypisy: styl oxfordzki (przypisy u dołu strony, numeracja ciągła lub w ramach poszczególnych rozdziałów); styl harwardzki (stosowany najczęściej przy pracach inżynierskich – przypisy w nawiasie kwadratowych w tekście, np. [1, s. 42];
  4. nagłówki: tytuł rozdziału (czcionka 14 bold); tytuły podrozdziałów (czcionka 12  bold);
  5. tekst wyjustowany; włączona opcja dzielenia wyrazów i kontroli „bękartów i wdów” – wyrazy jednoliterowe na końcu wierszy. W sytuacji, gdy mimo włączenia tej opcji, student nie jest zadowolony z jakości tej kontroli, wówczas w celu usunięcia spójników (np. i, a, w) z końca wierszy należy użyć tzw. twardej spacji (Wstaw-Symbol-Spacja nierozdzielająca);
  6. treść w nawiasach powinna zostać przytoczona bez zastosowania spacji, np.  (Kowalski), a nie ( Kowalski );
  7. każdy z rozdziałów powinien zaczynać się od nowej strony (przy wykorzystaniu opcji Wstaw- Podział strony; nie wielokrotnych enterów);
  8. automatyczna numeracja stron w stopce  (bez numeru na stronie pierwszej); numeracja ciągła w obrębie każdego z rozdziałów;
  9. nie stosuje się kropek po tytule pracy, tytule rozdziałów i podrozdziałów oraz tytułach tabel i wykresów;
  10. w przypadku wstawiania obiektów graficznych i zmianie orientacji strony z pionowej na poziomą należy zmienić położenie numeru strony (jest to możliwe do wykonania wyłącznie w Wordzie w wersji 2010).

Tekst prac dyplomowych magisterskich powinien zostać wzbogacony elementami graficznymi (rysunkami, tabelami, wykresami, schematami, czy fotografiami). W każdym z omawianych przypadków w pracy powinno znaleźć się stosowne odwołanie do osadzonego w tekście elementu graficznego, np. „Na rysunku 1 zaprezentowano”, (rysunek 1); „(…) co prezentuje tabela 1” etc.

Każdy z elementów graficznych prac dyplomowych magisterskich powinien zostać właściwie opisany, tzn. posiadać tytuł i stosowny podpis (źródło). W przypadku tabel tytuł umieszcza się na środku nad tabelą (czcionka 12 Times New Roman), a źródło pod tabelą (czcionka 10 Times New Roman). Powołując się na źródło należy podać pełny opis bibliograficzny dzieła. W przypadku opracowania własnego należy napisać „opracowanie własne na podstawie, np. badań” i podać rok. Każdy wiersz tabeli prac dyplomowych magisterskich powinien mieć swoją nazwę; co jest szczególnie pożądane gdy tabela znajduje się na więcej niż jednej stronie. Użyteczną funkcję jest również autodopasowanie tabeli (do zawartości lub do szerokości okna). Ponadto dane w tabeli również powinny zostać sformatowane (np. wyśrodkowane; należy pamiętać, że przy podawaniu liczby powinny być one wyśrodkowane i wyrównane do lewego marginesu) – tabela 1.

tabela w pracach dyplomowych

Tabela 1.Przykład budowania i formatowania tabeli

Nieco inne zasady panują w odniesieniu do opisywania rysunków prac dyplomowych magisterskich. Zarówno tytuł rysunku, jak i źródło podaje się pod rysunkiem. Tytuł rysunku czcionka podstawowa, źródło – czcionka 10 Times New Roman (oba elementy opisu wyśrodkowane). W sytuacji, gdy rysunek zawiera również inne elementy graficzne, których znaczenie może być dla czytelnika zagadką (np. skalę), wówczas należy te elementy objaśnić w legendzie. Na czytelność i jakość rysunków wpływa sposób ich wykonania. Wydaje się, że najbardziej czytelne to te wykonane w formie elektronicznej (plik graficzny, który został osadzony jako obiekt w formatach: TIF, JPG, CDR, czy PSD). Rozdzielczość takiego obiektu powinna wynosić 300dpi. Elementy graficzne powinny zostać wyśrodkowane.

Rysunki można również tworzyć bezpośrednio w Wordzie. Należy je jednak we właściwy sposób osadzić w tekście, tak aby element nie przesuwał się. Służy do tego kanwa rysunku – co prezentuje rysunek  3.

rysunek w pracach promocyjnych

Rysunek 3.Przykład budowania rysunku przy wykorzystaniu opcji „kanwa rysunku”

PRZYPISY I BIBLIOGRAFIA PRAC DYPLOMOWYCH, MAGISTERSKICH i innych

Najczęściej w pracach dyplomowych stosuje się tzw. przypisy dolne (oddzielone od tekstu głównego linią poziomą). Wykorzystuje się opcję „Odwołania-Wstaw-Przypis dolny”. Przypisy różnią się nieco sposobem formatowania od bibliografii końcowej. W przypisach w  pierwszej kolejności podaje się inicjał imienia autora (ów), a dalej nazwisko. W  bibliografii prac dyplomowych magisterskich odwrotnie: najpierw nazwisko i dalej inicjał imienia. Pozwala to na alfabetyczne uszeregowanie pozycji w bibliografii. Tytuł pracy należy wyodrębnić (kursywa).  Poniżej zaprezentowano przykłady cytowani:

  1. wydawnictwa zwarte: A. Kowalska, Jak napisać pracę?, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. (nazwę wydawnictw można skracać, np. WN PWN; istnieją również różne szkoły zapisów nr stron: w sytuacji, gdy autor pracy powołuje się na jedna stronę, na końcu przypisu umieszcza się skrót „s.”, w przypadku powoływania się na zakres stron „ od do” podaje się skrót „ss.”).
  2. artykuł w czasopiśmie: A. Kowalska, Jak napisać pracę?, „Problemy edytorskie” 2012, nr 12, s. 12.
  3. praca zbiorowa: A. Kowalska (red.), Jak napisać pracę?, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. 12.
  4. artykuł w pracy zbiorowej: J. Szczepańska, Formatowanie przypisów [w:] A.  Kowalska (red.), Jak napisać pracę?, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, ss. 4-7.
  5. cytowanie tej samej pozycji po sobie, np. A. Kowalska,  Jak napisać pracę?, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s.14. bidem, s. 14 (lub) Tamże, s. 14.
  6. w sytuacji, gdy cytaty są podzielone innymi dziełami, np. A. Kowalska, Jak napisać pracę?, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s.14. Z. Jaczkowska, Metodyka pisania prac, Ossolineum, Wrocław 2004, s. 18, A. Kowalska, op. cit., s. 16.
  7. Jeżeli w pracy wykorzystuje się kilka dzieł tego samego autora, przy kolejnych cytowaniach należy podać pierwszy człon tytułu, np. A. Kowalska, Jak napisać…, op. cit., s. 18.
  8.  źródła internetowe: należy podać adres strony z datą dostępu, np. http://www.wp.pl (online: 05.01.2013 r.).
  9. ustawy i inne akty: Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz. U.  nr 114, poz. 740).

Bibliografię m.in. prac dyplomowych magisterskich można podzielić na: literaturę (polską, zagraniczną), czasopisma, źródła internetowe (tzw. netografia), akty prawne i inne. Jeżeli bibliografia jest dzielona na wspomniane sekcje, w ramach każdej z nich wykaz należy posortować alfabetycznie w obrębie numeracji ciągłej.

PODSUMOWANIE

W niniejszym syntetycznym opracowaniu wskazano na główne „normy jakościowe” jakie powinien spełniać tekst pracy dyplomowej. Student pisząc pracę powinien się do nich dostosować, gdyż ułatwi to „życie” jemu i osobom, które pracę będą czytały. Ponadto, dostosowanie się do uczelnianych wymogów edytorskich jest jednym z kryteriów oceny samej pracy. Na jej jakość składa się nie tylko jej wartość merytoryczna, ale również edytorska (tzw. wizualna). Teksty „ niechlujnie sformatowane” nawet jeżeli będą uznane za dobre, nie zrobią dobrego wrażenia. W związku z tym, aby ułatwić pracę i  samemu sobie i  osobom ze środowiska akademickiego warto respektować zasadę standaryzacji tekstu pracy dyplomowej.

 BIBLIOGRAFIA

  1. Gambarelli G. Łucki Z., Jak przygotować pracę dyplomową lub doktorską, Universitas, Kraków 1998.
  2. Krajewski M., Vademecum autora i wydawcy prac naukowych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomiczne, Włocławek 2001.
  3. Wojcik K., Piszę akademicką pracę promocyjną licencjacką, magisterską, doktorską, Placet, Warszawa 2005.

 Więcej na:

  1. http://pisanie-prac24h.pl/pisanie-prac-porady-dla-studentow
  2. http://www.pegazedukacja.blogspot.com/